Wyceniamy przedsiębiorstwo, czyli kilka słów o wycenach

 

W praktyce gospodarczej często operuje się pojęciami wycena przedsiębiorstwa, wycena zorganizowanej części przedsiębiorstwa czy też wycena składników przedsiębiorstwa, np. wartości niematerialnych i prawnych w postaci znaków towarowych, logotypów lub know-how. Wycenę można przeprowadzić na praktycznie każdym etapie życia przedsiębiorstwa, poczynając od fazy rozpoczęcia działalności, traktując niekiedy biznes jak projekt inwestycyjny, wyceniać można start up’y oraz przedsiębiorstwa już rozwinięte, o stabilnej pozycji rynkowej. Wycenie podlegają także przedsiębiorstwa w ostatniej fazie życia, mówimy wówczas o ich wartości likwidacyjnej.

W jakim celu dokonuje się wyceny przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części? Najczęstszymi przesłankami do sporządzenia wyceny jest planowana sprzedaż, fuzje, przejęcia i inne zmiany w strukturze właścicielskiej opisywane najczęściej ogólnie jako przekształcenia własnościowe. Nie mniej ważnymi powodami są działania restrukturyzacyjne, optymalizacja podatkowa czy też wewnętrzne potrzeby Zarządu/Właścicieli. Osobną kategorię wycen stanowią wyceny na potrzeby postępowań likwidacyjnych, spornych i sądowych.

W Polsce brak jest aktualnie szczegółowych regulacji dotyczących wyceny przedsiębiorstw, tak jak ma to miejsce na przykład u rzeczoznawców majątkowych. W praktyce standardy wyceny wypracowywane są od początku lat 90, głównie w oparciu regulacje stosowane w procesach prywatyzacyjnych, przy czym należy podkreślić, że były one tworzone z myślą o przedsiębiorstwach państwowych. Pierwszym, polskim dokumentem zawierającym wytyczne dla osób sporządzających wyceny przedsiębiorstw była wydana w 2011 r. przez Polską Federację Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych Nota Interpretacyjna nr 5 – Ogólne zasady wyceny przedsiębiorstw. W dokumencie przedstawiono zbiór dobrych praktyk w zakresie wyceny przedsiębiorstw. Z uwagi na bardzo ograniczony zakres obowiązujących przepisów, ważne aby korzystając z pomocy podmiotów zewnętrznych przy wycenie przedsiębiorstwa, wybierać specjalistów z bogatym doświadczeniem oraz o ugruntowanej pozycji na rynku. Istotne jest także, aby zespół ekspertów pracujących nad wyceną posiadał szerokie kwalifikacje i wykazywał znajomość wielu aspektów życia przedsiębiorstwa (ekonomiści, doradcy podatkowi, prawnicy, rzeczoznawcy majątkowi). Należy pamiętać, że każde przedsiębiorstwo, to złożony, żywy organizm, a jego wycena nie może ograniczać się do prostych działań matematycznych oraz przepisania danych z bilansu.

Podczas procesu wyceny przedsiębiorstwa istotne jest także zbadanie ogólnej sytuacji makroekonomicznej, analiza nastrojów rynkowych oraz sytuacji w branży, w której działa wyceniany podmiot. Analiza samego przedsiębiorstwa oraz określenie jego siły i pozycji rynkowej  jest niezbędne do właściwego doboru metod wyceny.

W literaturze przedmiotu funkcjonuje wiele opracowań dotyczących metod wyceny przedsiębiorstw. Do najważniejszych nurtów należą nurt majątkowy i dochodowy. Podejście majątkowe polega najczęściej na rynkowym oszacowaniu wartości wszystkich składników majątku znajdujących się w posiadaniu przedsiębiorstwa i praw z nimi związanych. Nurt dochodowy polega natomiast na określeniu zdolności przedsiębiorstwa do generowania dochodów, które wynikają z połączenia umiejętności menedżerskich, wykorzystania dostępnych zasobów będących własnością przedsiębiorstwa i innych elementów wpływających na jego wartość. W praktyce metody wyceny dzieli się na następujące grupy :

  • metody majątkowe (np. SAN),
  • metody dochodowe (np. DCF, EVA),
  • metody porównawcze,
  • metody mieszane.

Ponadto niektórzy autorzy wyróżniają jeszcze metody niekonwencjonalne, które nie mieszczą się w ramach wyżej opisanych metod wyceny.

Wybór konkretnego podejścia, a także parametrów i założeń w ramach poszczególnych metod jest wypadkową równoległego oddziaływania wielu czynników zarówno o charakterze wewnętrznym jak i zewnętrznym. Siła wpływu poszczególnych czynników na wybór metody i sposób wyceny zmienia się w czasie, będąc jednocześnie przedmiotem subiektywnego osądu wyceniających. Czynniki te nie mają więc stałego charakteru.

Podsumowując, należy wskazać, że wycena przedsiębiorstwa każdorazowo powinna być poprzedzona szczegółowym badaniem obejmującym zarówno samo przedsiębiorstwo (due diligence) jaki i jego otoczenie. Nie ma możliwości ustalenia jednej, uniwersalnej metody wyceny (grupy metod), które można zastosować dla każdego przedsiębiorstwa. Od doświadczenia i wiedzy zespołu wyceniającego zależy dobór metod oraz ich uzasadnienie, przy czym należy wskazać, że w praktyce zaleca się użycie co najmniej dwóch różnych metod wyceny

 

Autor: Marcin Domański