Whistleblowing oficjalnie w Polsce, promowanie whistleblowingu – rozporządzenie MAR, dyrektywa MAD?

Od 3 lipca 2016 r. w krajach członkowskich Unii Europejskiej obowiązują w całości postanowienia Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (dalej Rozporządzenie MAR) oraz Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/57/UE w sprawie sankcji karnych za nadużycia na rynku (dalej Dyrektywa MAD).

Rozporządzenie MAR ustanowiło wspólne ramy regulacyjne dotyczące informacji poufnych, w tym stworzenie jednolitej definicji pojęcia. Zgodnie z wytycznymi za informację poufną uważa się precyzyjnie określone informacje dotyczące w sposób bezpośredni lub pośredni emitentów bądź też instrumentów finansowych, niepodanych do wiadomości publicznej, a które w przeciwnym razie miałyby prawdopodobnie znaczący wpływ na ceny tych instrumentów finansowych lub powiązanych z nimi pochodnych instrumentów finansowych. Ujednolicona definicja odnosi się również do informacji przekazanych osobie odpowiedzialnej za realizację zleceń dotyczących instrumentów finansowych przez klienta oraz powiązanych z jego zleceniami będącymi w fazie realizacji.

Ponadto Rozporządzenie MAR nakłada na spółkę publiczną obowiązek raportowania wyznaczonego przez informacje poufne bezpośrednio ją dotyczące. W niepamięć odchodzą więc przepisy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, czy rozporządzenia o informacjach bieżących i okresowych, które stanowiły fundament dotychczasowej komunikacji z inwestorami.

Rozszerzenie zakazu wykorzystania oraz bezprawnego ujawniania informacji poufnych, zakaz manipulacji na rynku, w tym także na alternatywnych systemach obrotu, a także przedstawienie środków zapobiegających nadużyciom na rynku oraz sposoby ich wykrycia to kolejne zagadnienia określone nowymi przepisami.

Maksymalne administracyjne sankcje pieniężne określone w Rozporządzeniu MAR wynoszą co najmniej trzykrotność osiągniętego w drodze nadużyć zysku, bądź unikniętej straty w sytuacji gdy można je określić. Osoby fizyczne narażają się na kary pieniężne w kwocie od 500 000 EUR do 5 000 000 EUR (w zależności od rodzaju naruszenia). W przypadku osoby prawnej sankcje wynoszą odpowiednio od 1 000 000 EUR do 15 000 000 EUR lub równowartość 15% całkowitych rocznych obrotów w zależności od rodzaju naruszenia.

Przyjęcie kolejnego aktu prawnego – Dyrektywy MAD powoduje ujednolicenie kwestii dotyczących sankcji karnych osób fizycznych w maksymalnym wymiarze kary co najmniej czterech lat pozbawienia wolności za wykorzystywanie informacji poufnych, udzielanie rekomendacji lub nakłanianie do wykorzystania informacji poufnych oraz manipulacji na rynku lub co najmniej dwóch lat w sytuacji bezprawnego ujawnienia informacji poufnych. Osoby prawne podlegać będą sankcjom, obejmującym grzywny karne oraz kary pieniężne niemające charakteru karnego, a także mogą podlegać karze pozbawienia prawa do korzystania ze świadczeń publicznych lub pomocy publicznej, czasowego lub stałego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, likwidacji sądowej itp.

Jednocześnie należy zauważyć, że państwa członkowskie UE powinny dostosować przepisy prawa krajowego w zakresie sankcji do tych, przewidzianych w Rozporządzeniu MAR oraz Dyrektywie MAD.

Wydana w dniu 17 grudnia 2015 r. Dyrektywa Wykonawcza Komisji 2015/2392 w sprawie rozporządzenia MAR w odniesieniu do zgłaszania właściwym organom rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń tego rozporządzenia (dalej Dyrektywa wykonawcza) rozszerza perspektywy przed whistleblowerami. Terminem whistleblower zgodnie z przepisami dyrektywy wykonawczej określa się osobę zgłaszającą właściwym organom rzeczywiste lub potencjalne naruszenia przepisów rozporządzenia MAR, w tym: sygnalizowanie zachowań nieetycznych, ostrzeganie o nieprawidłowościach.

Należy pamiętać iż zgodnie z art. 32 Rozporządzenia MAR obowiązkiem państw UE jest zapewnienie możliwości zgłaszania naruszeń niniejszego aktu. Skuteczność wprowadzonych mechanizmów gwarantują szczególne procedury odbierania zgłoszeń, w tym wzmianka o możliwości dokonania zgłoszenia anonimowo. Telefoniczny system zgłoszeniowy, ze względu na niskie koszty oraz łatwość wprowadzenia to obecnie najpopularniejszy instrument służący do informowania o przejawach nieetycznego zachowania pojawiających się w spółce. Nazywany jest również mianem „gorącej linii”. Innym, bardzo cenionym rozwiązaniem jest wykorzystanie bezpiecznej skrzynki e-mailowej, której obsługę zlecimy firmie outsourcingowej.

Ustanowienie działań następczych, umożliwiających szybkie i jednoznaczne dotarcie informacji do odpowiednich organów – corporate governance, zapewnienie stosownej ochrony osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tj. osoby ujawniającej lub dokonującej naruszenia, a także zagwarantowanie ochrony danych osobowych zarówno zgłaszającemu, jak i podejrzanemu o naruszenie przepisów rozporządzenia MAR to kolejne założenia gwarantujące korzyści z wprowadzenia whistleblowingu. Wszystkie wyszczególnione czynniki odgrywają bardzo duże znaczenie, ponieważ zapewniają bezpieczeństwo i chronią przed ewentualnym odwetem na osobie zgłaszającej. Kolejną zachętę do zwiększenia powszechności whistleblowingu mogą stanowić nagrody dla tzw. ‘demaskatorów’ w wysokości równej co najmniej negatywnym konsekwencjom tego działania.

Dotychczas praktykowanie whistleblowingu w Polsce nie zdobyło uznania. Polskie spółki, aby zwiększyć wykrywalność nieprawidłowości w swoich przedsiębiorstwach powinny niezwłocznie wprowadzić mechanizm zgłaszania przypadków naruszenia w spójny system strategicznego zarządzania zgodnego z aktualnymi przepisami prawa. O tym, czy wprowadzenie  prawnie  określonej instytucji whistleblowingu w Polsce przyniesie oczekiwane korzyści dla emitentów, ich interesariuszy oraz samych pracowników przekonamy się już w najbliższym czasie.

 

Autor: Marcin Domański